Praca na czarno

Tak zwana "praca na czarno" czasami bywa jedynym ratunkiem na zdobycie pieniędzy potrzebnych do życia. Ma ona jednak kilka znaczących minusów, z którymi trzeba się liczyć. Jeżeli bierzesz pod uwagę ten rodzaj zatrudnienia koniecznie przeczytaj ten artykułJob Polska, poradnik kariery

 

Czym jest praca na czarno? Zgodnie z Ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r. (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415, ze zm.), art. 2 pkt 13 to:

Nielegalne zatrudnienie lub nielegalna praca zarobkowa oznaczająca zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy i jej warunków, niezgłoszenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do ubezpieczenia społecznego, podjęcie przez bezrobotnego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności bez powiadomienia o tym właściwego powiatowego urzędu pracy, powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi nieposiadającemu zezwolenia na pracę, w przypadkach gdy jest ono wymagane, lub powierzenie wykonywania pracy na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu na pracę.

Wg statystyk w 2014 roku w Polsce 18% firm zatrudniało pracowników „na czarno”. Z pewnością nie będzie przesadą stwierdzenie, że sytuacja na rynku pracy pod tym względem wygląda zatrważająco – miliony ludzi pracują nielegalnie. Gigantyczna szara strefa to nie tylko drobne usługi (jeżeli np. fryzjer albo korepetytor nie wydaje paragonu fiskalnego, a ekipa remontowa lub mechanik samochodowy faktury VAT, to mamy do czynienia z nielegalną działalnością), ale i często zatrudnienie pracownika bez umowy, bez odprowadzania właściwych składek i podatków.

Skąd to wynika? Przyczyn jest kilka:

  1. Duże obciążenia fiskalne przesiębiorstw. Zatrudnienie na czarno jest zdecydowanie tańsze dla pracodawcy.
  2. Duże bezrobocie. Zdesperowany pracownik godzi się na nielegalne zatrudnienie, ponieważ często nie ma wyjścia.
  3. Nieudolność odpowiednich urzędów i organów ścigania.
  4. Przyzwolenie społeczne. Wielu ludzi nie widzi nic złego w łamaniu prawa i niepłaceniu podatków.

Dlaczego pracownicy godzą się na to? Często jest to jedyna możliwość zatrudnienia, zwłaszcza w przypadku regionów, dotkniętych dużym bezrobociem. Często też zarobki w przypadku koperty pod stołem są wyższe, niż w przypadku umowy o pracę. Jakie są minusy pracy na czarno dla pracownika?

  1. Brak odprowadzanych składek ZUS. Wiąże się z tym brak ubezpieczenia oraz niższa emerytura w przyszłości.
  2. W razie wypadku przy pracy pracownik nie jest chroniony przez prawo, może to skutkować np. brakiem renty albo odszkodowania.
  3. Brak osłony socjalnej – np. chorobowe, urlop itd.
  4. Brak udokumentowanego doświadczenia zawodowego.

Co grozi pracownikowi w razie kontroli? Konsekwencje prawne grożą wtedy, gdy człowiek jest zarejestrowany w urzędzie jako bezrobotny. Przyłapanie na nielegalnej pracy skutkuje wyrejestrowaniem oraz grzywną od 500 zł.
Znacznie poważniejsze konsekwencje grożą pracodawcy:

Według definicji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) "nielegalne zatrudnienie" lub "nielegalna inna praca zarobkowa" to w szczególności zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy i jej warunków oraz niezgłoszenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do ubezpieczenia społecznego.

Jeżeli inspektor pracy stwierdzi brak umowy o pracę na piśmie (tj. niepotwierdzenie pracownikowi takiej umowy w formie pisemnej - najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika), nakłada na osobę odpowiedzialną mandat karny na podstawie art. 281 pkt 2 w związku z art. 29 § 2 Kodeksu pracy. Wysokość mandatu może oscylować w granicach od 1.000 do 2.000 zł, wyjątkowo - w razie tzw. recydywy, o której mowa w art. 96 § 1b Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia - może on sięgnąć 5000 zł. Inspektor ma też prawo, zamiast stosowania postępowania mandatowego, skierować wniosek o ukaranie do sądu, który orzeka grzywnę do 30.000 zł.

Z kolei brak zgłoszenia osoby zatrudnionej (np. pracownika) lub wykonującej inną pracę zarobkową (np. zleceniobiorcy) do ubezpieczenia społecznego nie jest wykroczeniem sankcjonowanym przez organy Państwowej Inspekcji Pracy. W razie stwierdzenia takiej sytuacji inspektor pracy powiadamia właściwy urząd, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który wdraża stosowną procedurę. W szczególności warto wspomnieć, że na mocy art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), kto, jako płatnik składek albo osoba obowiązana do działania w imieniu płatnika, nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub zgłasza nieprawdziwe dane bądź nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w przewidzianym przepisami terminie - podlega karze grzywny do 5.000 zł.

Należy jednak zaznaczyć, że niedopełnienie obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego może zostać przez inspektora pracy potraktowane także jako wykroczenie z art. 122 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, czyli jako niezgłoszenie wymaganych danych mających wpływ na wymiar składek na Fundusz Pracy. Podstawa wymiaru składek na ten fundusz oraz na ubezpieczenie społeczne - emerytalne i rentowe jest bowiem co do zasady taka sama i dotyczy ich to samo zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego. Inspektor składa wówczas wniosek o ukaranie do sądu, a osobie odpowiedzialnej grozi kara grzywny od 3.000 do 5.000 zł.

Niezależnie od powyższych konsekwencji dotyczących wykroczeń, inspektor pracy kieruje wystąpienie do podmiotu kontrolowanego, w którym zobowiązuje go do usunięcia nieprawidłowości, względnie do respektowania odpowiednich przepisów.

Ponadto właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy, tj. inspektor pracy lub okręgowy inspektor pracy, zawiadamia o naruszeniu przepisów prawa właściwe organy, a w szczególności urząd kontroli skarbowej - o naruszeniu przepisów prawa podatkowego (art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o PIP, Dz.U. Nr 89, poz. 589 ze zm.). Należy bowiem zdawać sobie sprawę, że zatrudnienie "na czarno" wiąże się też zwykle z nieodprowadzaniem należności podatkowych.

http://www.pip.gov.pl/pl/porady-prawne/legalnosc-zatrudnienia/-legalnosc-zatrudnienia-obywateli-polskich

Warto pamiętać o tym, że fakt nielegalnego zatrudnienia można zgłosić w PIP (również anonimowo), zaś Sąd Pracy na podstawie zeznań pracownika może uznać stosunek pracy i wymusić na pracodawcy zatrudnienie.

© 2018 JobPolska Krzysztof Rogalski. Wszelkie prawa zastrzeżone. design i wykonanie MorphicWeb